Farazi ve Kayra neden ayrıldı ?

Farazi ve Kayra Neden Ayrıldı? Cesur Bir Okuma, Zayıf Halkalar ve Rahatsız Edici Sorular

Bu yazı, “Farazi ve Kayra neden ayrıldı?” sorusunu tek bir “doğru cevap”la kapatmak yerine, tartışmayı kışkırtmayı seçer.

Bazen sahnenin üstünde patlayan bir flaş, sahnenin arkasındaki karanlığı daha görünür kılar. Benim güçlü kanaatim şu: “Farazi ve Kayra neden ayrıldı?” sorusunun göbeğinde yalnızca iki müzisyenin kişisel çatışması değil, Türkiye’de bağımsız hip-hop sahnesinin kronikleşmiş telif, şeffaflık ve etik problemleri yatıyor. Bir grup dağıldığında katalogların dijitalden çekilmesi, açıklamaların sosyal medyaya saçılması, “hak mı para mı?” eksenli sert iddialar… Bunlar münferit değil; yerelin yapısal defolarını ele veriyor. 31 Mart 2021 kırılma tarihi ve hemen ardından katalogdan yapılan çekişler bunun en somut işaretiydi. ([Vikipedi][1])

“Breakup”ın Kısa Kroniği: 31 Mart 2021 ve Sonrası

İkilinin 31 Mart 2021’de yollarını ayırdığı genel kabul; bunu izleyen günlerde seçili albüm ve tekli kayıtların dijital platformlardan çekilmesiyle dinleyici bu gerilimi bizzat hissetti. O günlerde kulaktan kulağa yayılan bilgi kırıntıları, “telif ve gelir paylaşımı anlaşmazlığı” ifadesi etrafında toplandı. Bu, X kişisinin Y kişisine üstün gelme hikâyesi değil; iki tarafın karşılıklı iddia ve savunmalarla pozisyon aldığı, sonuçları kataloglara ve dinleme alışkanlıklarına yansıyan bir kopuştu. ([Vikipedi][1])

“Neden”in Kalbi: Telif, Gelir Paylaşımı ve Şeffaflık Açığı

Tartışmanın merkezinde telif ve gelir paylaşımı iddiaları yer aldı. Taraflardan biri, kendi plak şirketi etiketi altında yayımlanan işlerin gelirlerinin adil paylaşılmadığını ileri sürdü; diğeri ise yıllardır hak ettiği telifleri alamadığını savundu. Bu tablo bize ne söylüyor? Net bir şey: Bağımsız sahnede sözleşme okuryazarlığı zayıf; rap kültüründeki “omuz omuza” ethos, iş maddiyata geldiğinde kâğıt üstünde korunamıyor. Türkiye’deki bağımsız üretim ekosisteminde yönetimsel şeffaflık, metadata disiplini ve denetlenebilir raporlama hâlâ ciddi bir eksik. (İddiaların taraflarca nasıl formüle edildiğine ilişkin özet güncellemeler kamuya açık ansiklopedik derlemelerde not düşülmüş durumda.) ([Vikipedi][1])

Yerel Bağlam: “Kolektif”ten Sözleşmeye

Türkiye hip-hop’ı kolektif ruhla büyüdü: stüdyo arkadaşlığı, dayanışma, “ekip” hissi… Fakat katalog büyüdükçe, dijital gelir kaynakları çeşitlendikçe ve dinlenme rakamları ölçeklendikçe ilişki biçimi ister istemez “arkadaşlıktan sözleşmeye” evriliyor. Bu evrim sağlıklı yönetilemediğinde sahne, “küsme-kaldırma-geri yükleme” üçgenine sıkışıyor. İkilinin 2010’lar boyunca 90BPM çevresinde konumlanmış kariyerleri, tam da bu kolektif-dönüşen endüstri geriliminin içinden geçti. ([Vikipedi][2])

Global Aynadan Bakınca: Bağımsız Etiketin İnce Buzları

Dünyada da bağımsız rap sahnesi benzer kırılmaları yaşadı/yaşıyor: bağımsız label’lar (etiketler) sanatçıya yaratıcı özgürlük sunarken, iş “royalty statement – dağıtım anlaşması – yayıncı payı – kompozitör payı – komşu haklar” şemasına geldiğinde her hata domino etkisi yaratıyor. Yerelde bu tablo daha da sert; çünkü sözleşmeler genellikle “şifahî uzlaşı” kültürüyle başlıyor, büyüyünce de çatırdıyor. “Farazi ve Kayra neden ayrıldı?” sorusunun özelindeki cevap, bu genel resmin yerel bir örneği.

Deadly Habits, Bağımsızlık ve Katalog İlanı

Tartışmaların geçtiği zeminlerden biri de bağımsız bir label gerçekliği. Üretim ve dağıtım süreçlerinin, hesabı-kitabı düzgün tutulmadığında nasıl bir barut fıçısına döndüğünü gördük. İkiliden birinin yıllar önce kurduğu bağımsız şirket; hem yaratıcı alan açtı hem de muhtemel hesaplaşmaların adresi oldu. İyisiyle kötüsüyle “her şeyi içeride halledelim” mantığının kırılganlığı, bu dosyada çıplaklaştı. ([Vikipedi][2])

Dinleyici Cephesinde Travma: “Sevdiğim Albüm Neden Yok?”

Dinleyicinin en somut yarası, sevdiği albümlerin bir sabah platformlardan kaybolmasıyla açıldı. Kim haklı kim haksız tartışılır; ama net olan şu: Katalogların ani çekilişi, dinleyiciyi de sözleşmesel kaosun mağduru yapıyor. 2013 tarihli klasiğin bir dönem görünmez oluşu, “müziğin bizdeki hatırası kime ait?” gibi yorucu, ama gerekli soruları gündeme taşıdı. ([ekşi sözlük][3])

“Farazi ve Kayra Neden Ayrıldı?” Sorusunu Tetikleyen Provokatif Sorular

Hak ve pay dengesini sözleşme değil, “abi-kardeş hukuku” belirlediğinde kopuş kaçınılmaz mı?

Katalogları çekmek, hak aramanın meşru ama dinleyiciye bedeli ağır bir yöntemi mi?

Bağımsız sahne büyüdükçe, etik ve şeffaflık standartları kurumsal seviyeye yakınsamak zorunda mı?

Kolektif ruhu korurken profesyonel şeffaflığı nasıl tesis edeceğiz?

“Farazi ve Kayra neden ayrıldı?” sorusunu yanıtlamadan önce, “Biz bu sahnede telifi nasıl konuşuyoruz?” sorusunu sormak gerekmez mi?

Ne Yapmalı? (Bir Dinleyici Manifestosu)

1. Şeffaflık talep edin. Sanatçılardan ve etiketlerden, yıllık/çeyreklik telif ve yayıncılık raporları isteyin; bu talep, ekosistemi iyileştirir.

2. Kataloğun değeri sözleşmede başlar. “Dostlukla yürür” yaklaşımı güzel, fakat katalogların kaderi sözleşmelerle çizilir.

3. Tartışmayı kişiselleştirmeyin. İsimlerden çok süreçlere odaklandığımızda, benzer ayrılıkların önünü kesebiliriz.

4. Arşiv bilinci geliştirin. Fiziksel baskı, Bandcamp satın alımı, yasal dijital indirme — müziğe sürdürülebilir destek budur.

Son Söz: Ayrılık, Bir Son Değil; Sahneden Gelen Alarm

“Farazi ve Kayra neden ayrıldı?” sorusunun yanıtı; kişisel kırılmalar, sözleşmesel boşluklar ve bağımsız sahnenin büyüme ağrıları arasında dağılıyor. 31 Mart 2021 yalnızca bir bitiş değil, bize “yerel hip-hop’ta hak, pay ve şeffaflık” gündemini ciddiye alma zorunluluğunu hatırlatan bir tarih. O günden bugüne geçen süre, dinleyicinin talepkâr ve bilinçli olduğunda ekosistemi dönüştürebileceğini de gösterdi. Şimdi söz sizde: Bu ayrılığı siz nerede, nasıl hissettiniz; sizce suç bireylerde mi, yoksa sistemde mi?

—

Not: Bu yazıdaki tarihsel ve bağlamsal bilgiler kamuya açık kaynaklardaki kayıtlar ve dönemin platform dinamiklerine dair tanıklıklarla derlenmiştir. ([Vikipedi][1])

[1]: https://en.wikipedia.org/wiki/Kayra_%28rapper%29?utm_source=chatgpt.com “Kayra (rapper)”

[2]: https://tr.wikipedia.org/wiki/Farazi?utm_source=chatgpt.com “Farazi – Vikipedi”

[3]: https://eksisozluk.com/hayalet-isliginin-spotifydan-kaldirilmasi–6872682?utm_source=chatgpt.com “hayalet ıslığı’nın spotify’dan kaldırılması – ekşi sözlük”